22.02.2007 - Produkcji mleka w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej. 31 marca kończy się u nas trzeci już rok kwotowy. Po wprowadzeniu limitowania tej produkcji na polskiej wsi pojawiło się nowe zjawisko - transakcje kupna i sprzedaży kwot mlecznych.

Jakie zasady obowiązują sprzedających i kupujących? Jak wygląda rynek mleka w innych krajach Unii, np. u naszych południowych sąsiad�w - Słowak�w? Czy na hodowli kr�w mlecznych i produkcji mleka będzie można w przyszłości zarobić?

Unia Europejska

Unia Europejska to światowy gigant mleczarstwa. Kilkanaście procent całkowitej wartości produkcji rolniczej we wszystkich krajach Wsp�lnoty stanowi właśnie produkcja mleka. Unijni rolnicy wytwarzają rocznie około 140 milion�w ton tego surowca. Wytwarzano by go prawdopodobnie jeszcze więcej, gdyby nie limitowanie tej produkcji, kt�re wprowadzono 23 lata temu. Gł�wną przyczyną była nadprodukcja mleka i co się z tym wiąże drastyczny spadek cen. Dziś w krajach Unii Europejskiej istnieją instytucje, kt�re zajmują się administrowaniem kwotą mleczną, czyli limitem. Każdemu rolnikowi przyznano określony limit produkcji mleka i jeśli go przekroczy grożą mu kary. W krajach dawnej 15-tki większość limitu stanowi kwota hurtowa, obejmująca sprzedaż mleka przez rolnika do mleczarni, np. w Holandii jest to 98% całkowitej sprzedaży.

Od stycznia tego roku powiększyła się nam rodzina europejska o 2 nowe kraje – Bułgarię i Rumunię, ale ze względu na niewielką towarowość produkcji oraz niedostateczną jakość wytwarzanego surowca Unia przyznała dw�m nowym członkom niewielkie kwoty. Poza tym mają one bardzo wysoką sprzedaż bezpośrednią stanowiącą około połowy całkowitej produkcji. Jest to niespotykane, nawet w 10 państwach, kt�re do Wsp�lnoty przystąpiły w 2004 roku.

Polska

W Polsce produkcja mleka stanowi blisko 15% całkowitej produkcji rolniczej i dla wielu tysięcy naszych gospodarstw jest najważniejszym źr�dłem dochod�w.

Kwoty mleczne otrzymało ponad 400 tysięcy rolnik�w. W maju ub. roku Komisja Europejska wyraziła zgodę na zwiększenie kwoty mlecznej dla Polski. Uruchomiono tzw. rezerwę restrukturyzacyjną zwiększającą hurtową kwotę mleczną o ponad 416 tys. ton. Dziś przyznana Polsce kwota mleczna wynosi – przeszło 9 milion�w ton. I zdaniem ekspert�w w roku kwotowym 2006/2007 nie grozi nam przekroczenie przyznanego limitu.

W przypadku sprzedaży kwoty mlecznej rolnik, kt�ry wystąpił o przyznanie kwoty z rezerwy zobowiązany jest do zwrotu rezerwy. Przy sprzedaży kwot mlecznych należy pamiętać r�wnież o tym, że 5% podstawowego limitu wraca do Agencji Rynku Rolnego. Transakcje kupna-sprzedaży kwot mogą być zawierane tylko i wyłącznie na terenie danego wojew�dztwa.

Początkowo kwotowanie produkcji mleka było nowością także dla naszych mleczarni, ale krajowe mleczarstwo wyjątkowo dobrze wykorzystało otwarcie granic na rynki Unii – dziś jednak zagrożeniem jest niekorzystny kurs euro, kt�ry powoduje, że sprzedaż produkt�w za granicę jest coraz mniej opłacalna.

Natomiast sama produkcja mleka - przy obecnie oferowanych przez sp�łdzielnie cenach surowca - jest dziś opłacalna i jak na razie stanowi jeden z najbardziej dochodowych kierunk�w w polskim rolnictwie.

Płynność finansową gospodarstw zapewniają przede wszystkim pieniądze uzyskiwane ze sprzedaży mleka, bo regularnie co miesiąc zasilają one konta rolnik�w.

Mleczna inwestycja

W 1993 roku pan J�zef Łuczyk, wsp�lnie z dziećmi zdecydował się na wydzierżawienie dw�ch dużych gospodarstw. Jak na warunki Małopolski o wprost gigantycznej powierzchni. Produkcja roślinna prowadzona jest bowiem na 850 hektarach własnej ziemi i 100 hektarach dzierżawionych od okolicznych rolnik�w. Zatrudnienie w tym przedsiębiorstwie rolnym znalazło ponad 40 os�b.

Zanim jednak pan J�zef zmodernizował obory, cielętnik i kupił stado kr�w mlecznych zdecydował się na budowę nowoczesnej gorzelni. Powstała ona w niecałe dwa lata. Niestety, jak to zwykle bywa, początki nie należały do najłatwiejszych. W 1998 roku zniesiono bowiem ceny regulowane na spirytus. Cena surowca spadła do poziomu 1,50 zł za litr i było por�wnywalna z ceną wody mineralnej. Ale z czasem okazało się, że własna gorzelnia nawet przy niższych cenach spirytusu - pozwala na oszczędności w prowadzonej produkcji roślinnej.

Pan J�zef uważa, że w rolnictwie konieczne jest liczenie każdego grosza, bo tylko wtedy można uzbierać spore sumy. Dlatego w tym gospodarstwie dokładne zestawienie przychod�w i wydatk�w prowadzone jest nie raz w roku, a co miesiąc. Co miesiąc prowadzona jest także dokłada ocena użytkowości stada kr�w mlecznych. Rocznie produkcja mleka w tym gospodarstwie wynosi ponad milion litr�w.

Jeden złoty i piętnaście groszy to cena jaką rolnik otrzymuje za litr mleka. Przy wydajności 7 tysięcy litr�w od krowy, pozwala to myśleć o inwestycjach. W tym roku pan J�zef zamierza zainwestować pieniądze w postawienie nowoczesnej elektrowni wiatrowej, kt�ra będzie dostarczała prąd na potrzeby obory i gorzelni. Na ten cel zamierza skorzystać z funduszy unijnych na poprawę konkurencyjności gospodarstwa.

Poza tym by pracować w rolnictwie konieczna jest pasja, bo bez niej - jak twierdzi pan J�zef - nie osiągnie się zamierzonych cel�w.

Podsumowanie

W krajach dawnej 15-tki produkcją mleka zajmuje się 550 tysięcy rolnik�w. W Polsce aż 400 tysięcy. Liczby te świadczą o tym, że u nas za jakiś czas będą musiały nastąpić zmiany.

Według wyliczeń ekspert�w - przy założeniu, że przecięta wielkość stada kr�w w Polsce osiągnie 40 sztuk, a wielkość krajowej kwoty mlecznej pozostanie na tym samym poziomie - zapotrzebowanie na mleko w Polsce będzie mogło zaspokoić zaledwie 60 tysięcy producent�w. Ale zmiany te z pewnością nie nastąpią z dnia na dzień. Pewnym jest też, że na razie nie zmieni się system kwotowania produkcji mleka i obowiązywać będzie do 2013 roku.

Danuta Walendzik, Joanna Warecha/TVP Informacje Rolnicze