Rozpoczyna się walka o sprawiedliwszy system dopłat rolnych w Unii Europejskiej. - Nasza reforma będzie pierwszą w historii próbą zrównania kryteriów dotacji dla rolników ze starej i nowej Europy - mówi komisarz UE Dacian Ciolo.

Komisja Europejska w oficjalnym dokumencie, który widziała "Gazeta", twierdzi, Ĺźe wprowadzenie takich samych dopłat bezpośrednich do hektara np. w Polsce i we Francji po 2013 r. nie jest "osiągalnym rozwiązaniem". Ale jednocześnie proponuje wprowadzenie jednakowych kryteriów dla całej UE, według których naliczano by dopłaty. W efekcie znacznie zmniejszyłyby się róĹźnice w dopłatach między starymi i nowymi krajami Unii.

- Za 100 euro na Łotwie moĹźna kupić znacznie mniej niĹź w Belgii. Dlatego jednym z kryteriów powinny być koszty utrzymania w poszczególnych krajach - mówi nam urzędnik Komisji, choć ta planuje opracowanie konkretnych przeliczników dopiero w lipcu 2011 r.

Unijni eksperci szacują, Ĺźe rolnicy w najbardziej poszkodowanej obecnym systemem Łotwie otrzymują teraz średnio 95 euro za hektar, a w Belgii czy Holandii - 460 euro. W Polsce to ok. 214 euro za hektar. Skąd tak ogromne róĹźnice? Nowe kraje Unii obliczają bezpośrednie dopłaty na podstawie uprawianych hektarów, a w starych krajach uzaleĹźniają je od wskaĹşników produkcji rolnej - i to tych najbardziej korzystnych z lat 2002-03.

- W efekcie wspólna polityka rolna UE jest "wspólna" zaledwie z nazwy. A w rzeczywistości mamy 27 róĹźnych systemów - mówi minister rolnictwa Marek Sawicki.

Reforma, do której komisarz UE ds. rolnictwa Dacian Ciolo będzie namawiać dziś w Brukseli, miałby oprzeć większość przyszłych dopłat bezpośrednich na hektarach, a nie produkcji (przy pewnych wyjątkach, np. na obszarach o szczególnie złych ziemiach, w górach). Ponadto Bruksela chciałaby wprowadzić górne limity dopłat, co ograniczyłoby pomoc pieniężną dla potentatów rolnych i pozwoliłoby przelać tę nadwyĹźkę dla średnich oraz małych rolników.

Komisja zamierza pro forma przedstawić takĹźe wariant stopniowego wycofywania się UE ze wspólnej polityki rolnej (co jest marzeniem m.in. Brytyjczyków i Holendrów). Ale zasadniczo jej propozycja jest sukcesem Francji czy Polski walczących o utrzymanie systemu wysokich dopłat.

NajwaĹźniejszym pytaniem o przyszłe dopłaty pozostaje jednak wielkość budĹźetu Unii po 2013 r. Obecnie na rolnictwo UE przeznacza ok. 40 proc. swego budĹźetu, a komisarz Janusz Lewandowski przewiduje, Ĺźe ta proporcja spadnie do jednej trzeciej. - Nie zaczęliśmy jeszcze mówić o konkretnych liczbach, choć to one ukształtują przyszłą politykę rolną - przyznaje komisarz Ciolo .

Choć Francuzi byli od dawna niechętni zmianom w polityce rolnej, to - jak zapewniają unijni dyplomaci - ParyĹź juĹź nie wyklucza zgody na reformę. Sęk w tym, Ĺźe z jednego z francuskich ministerstw wyciekły obliczenia sugerujące, Ĺźe ParyĹź liczy na utrzymanie takiej samej koperty pieniędzy na rolnictwo po 2013 r. A jeśli reforma Ciolo a miałaby być neutralna dla Francji, to oznaczałoby, Ĺźe np. Polska nie zyskałaby dodatkowych euro. Trudno spodziewać się bowiem, Ĺźe łączny budĹźet polityki rolnej po 2013 r. będzie większy niĹź dziś, więc jedne kraje (np. Polska) mogłyby zyskać tylko kosztem innych (głównie ze starej UE).

- To były tylko francuskie przymiarki, wobec których zdystansował się ich minister rolnictwa. Jestem przekonany, Ĺźe są bardzo duĹźe szanse, Ĺźe polscy rolnicy po 2013 r. nie będą otrzymywać mniej niĹź teraz. A warto powalczyć o realistyczny cel, by dostawali więcej - mówi wysoki urzędnik Komisji Europejskiej.

Jednak jeśli spełni się pesymistyczny scenariusz i płatnicy UE drastycznie zmniejszą cały budżet Unii po 2013 r. (pierwsze poważne przymiarki zaczną się w drugiej połowie 2011 r.), to wszyscy - i Francuzi, i Polacy - ryzykują, że otrzymają na rolnictwo mniej niż dziś. Planowana reforma sprawi, że cięcia będą sprawiedliwiej rozłożone między kraje korzystające z dopłat.

Tomasz Bielecki / Wyborcza.biz