Choć ubiegĹ‚y rok nie byĹ‚ dla producentów ryb sĹ‚odkowodnych najlepszy i odnotowali oni spory spadek sprzedaĹĽy, to eksperci uwaĹĽajÄ…, ĹĽe w Unii Europejskiej powoli zaczyna siÄ™ doceniać rybactwo Ĺ›ródlÄ…dowe. Czy na chowie i hodowli karpia, pstrÄ…ga czy lina moĹĽna zarobić? Jakie dochody uzyskujÄ… wĹ‚aĹ›ciciele gospodarstw rybackich w krajach Unii? Dlaczego Polacy jedzÄ… tak maĹ‚o ryb?

Unijna polityka rybacka

Wspólna Polityka Rybacka Unii Europejskiej wyodrÄ™bniona zostaĹ‚a ze Wspólnej Polityki Rolnej w 1976 roku. PrzeĹ‚om nastÄ…piĹ‚ 7 lat póĹşniej - w 1983 roku. OkreĹ›lono wtedy cele polityki rybackiej, szczególny nacisk kĹ‚adÄ…c na ochronÄ™ zasobów morskich.

Rok 1993 przynosi ustanowienie instrumentów wspierania polityki rybackiej, a sÄ… nimi fundusze strukturalne. Kolejne zmiany to rok 2002. Wtedy nastÄ…piĹ‚a istotna reforma Wspólnej Polityki Rybackiej. Ale na tym nie koniec. Od stycznia tego roku zlikwidowano fundusze strukturalne, a w ich miejsce powstaĹ‚ Europejski Fundusz RyboĹ‚ówstwa, który zajmie siÄ™ rozdziaĹ‚em pomocy finansowej dla tego sektora w latach 2007-2013.

BudĹĽet Europejskiego Funduszu RyboĹ‚ówstwa wynosi trzy miliardy 800 milionów euro- czyli kilka procent wszystkich wydatków Brukseli.

Produkcja ryb morskich jest w Unii limitowana, natomiast ryb sĹ‚odkowodnych nie. Poszczególne paĹ„stwa czĹ‚onkowskie mogÄ… jednak wprowadzać wĹ‚asne ograniczenia. Chów i hodowla ryb sĹ‚odkowodnych sÄ… produkcjami intensywnymi, z którymi Ĺ›rodowisko naturalne moĹĽe sobie nie poradzić.

Dlatego niektórzy czĹ‚onkowie UE limitujÄ… takĹĽe rybactwo Ĺ›ródlÄ…dowe. SpoĹ›ród krajów dawnej 15-tki liczÄ…cymi siÄ™ producentami ryb sĹ‚odkowodnych sÄ… Niemcy, WĹ‚ochy, Francja i Hiszpania.

Austria

Podczas naszego pobytu w Austrii, latem ubiegĹ‚ego roku o opĹ‚acalnoĹ›ci tej produkcji rozmawialiĹ›my z Paulem Weinhandlem, który prowadzi duĹĽe gospodarstwo rybackie.

PoĹ‚oĹĽone jest ono w malowniczej okolicy, w miejscowoĹ›ci Apetlon. Tu i dalej w kierunku jeziora Neusiedler byĹ‚ kiedyĹ› zalew. Wykorzystywany takĹĽe do poĹ‚owów ryb. W latach 60 tych z powodu niskich opadów deszczu woda w nim prawie wyschĹ‚a.

Paul Weinhandel: „W roku 1985 postanowiĹ‚em na pozostaĹ‚oĹ›ciach po dawnym zalewie rozpocząć hodowlÄ™ ryb sĹ‚odkowodnych. ByĹ‚o to trudne przedsiÄ™wziÄ™cie. WymagaĹ‚o nie tylko wiedzy, ale i pieniÄ™dzy. Wszystko co paĹ„stwo widzÄ… wybudowaĹ‚em za wĹ‚asne pieniÄ…dze. Najtrudniejsze byĹ‚o uzyskanie zezwolenia, bo jest to teren, który naleĹĽy do parku narodowego i sÄ… tu obszary podlegajÄ…ce Ĺ›cisĹ‚ej ochronie. Ale poniewaĹĽ juĹĽ wczeĹ›niej byĹ‚ tu zalew i odĹ‚awiano ryby, otrzymaĹ‚em w koĹ„cu potrzebne zezwolenie na prowadzenie gospodarstwa rybackiego. WybudowaĹ‚em groble, stawy napeĹ‚niĹ‚em wodÄ… i rozpoczÄ…Ĺ‚em chów ryb. DziĹ› produkujemy wĹ‚aĹ›ciwie prawie wszystkie ryby sĹ‚odkowodne. PrzewaĹĽajÄ… karpie, amury i sandacze, ale sÄ… takĹĽe niewielkie iloĹ›ci suma, suma europejskiego.”

Po wejĹ›ciu Austrii do Wspólnoty Europejskiej w 1995 roku pan Weinhandl skorzystaĹ‚ z unijnego dofinansowania na zakup urzÄ…dzeĹ„ do hodowli narybku.

„Zanim jednak staliĹ›my siÄ™ czĹ‚onkiem Unii, korzystaĹ‚em z austriackiego programu rolno-Ĺ›rodowiskowego, który wspieraĹ‚ gospodarkÄ™ stawowÄ… uznanÄ… za integralnÄ… część rolnictwa. PóĹşniej takĹĽe ze wsparcia Brukseli.”

Paul Weinhandel posiada 4 hektary wĹ‚asne lustra wody, na których prowadzona jest intensywna hodowla ryb i nie jest ona dotowana. Natomiast unijne dopĹ‚aty otrzymuje do 60 hektarów stawów dzierĹĽawionych w parku narodowym.

„JesteĹ›my traktowani jak inni rolnicy, a stawy jak gospodarstwo rolne. I z tego co mamy - bez prowadzenia dodatkowej dziaĹ‚alnoĹ›ci - rodzina moĹĽe siÄ™ spokojnie utrzymać.”

ZastanawialiĹ›my siÄ™, co na groblach robi stado dzikich zwierzÄ…t - muflonów. Nie przybiegĹ‚y tu z lasu. Kilka lat temu pan Paul zainteresowaĹ‚ siÄ™ takĹĽe chowem muflonów. SÄ… bardzo poĹĽyteczne w gospodarstwie rybackim. CzyszczÄ… groble i Ĺ‚Ä…ki okalajÄ…ce stawy. To naturalne kosiarki, pielÄ™gnujÄ…ce teren gospodarstwa.

Przepisy zezwalajÄ… na hodowanie 10 sztuk muflonów na jednym hektarze. Pan Paul ma - zgodnie z przepisami - 40 sztuk muflonów, biegajÄ…cych miÄ™dzy groblami. Poza tym rolnik sprzedaje ich miÄ™so, bo na dziczyznÄ™ w Austrii jest spory popyt.

„JeĹ›li chodzi o sprzedaĹĽ ryb, to wiÄ™kszość naszych amurów, karpi i sandaczy trafia do kóĹ‚ wÄ™dkarskich znajdujÄ…cych siÄ™ gĹ‚ównie na terenie Burgenlandu, ale takĹĽe częściowo w Dolnej Austrii. Nasze ryby sprzedajemy takĹĽe restauracjom, których jest tu sporo, zwĹ‚aszcza w okolicy jeziora Neusiedler. Filetujemy je na miejscu - w gospodarstwie. Sprzedajemy teĹĽ dalej, np. do Wiednia, do sklepów rybnych. Tam dostarczamy przede wszystkim ĹĽywe ryby.”

W gospodarstwie Paula Weinhandla – przy utrzymujÄ…cym siÄ™ wysokim poziomie wody - rocznie produkuje siÄ™ 65 ton ryb. Latem na targowisku w miasteczku Neusiedler am See oferowane sÄ… gĹ‚ównie ryby wÄ™dzone. Na stoisku Paula Weinhandla kupić moĹĽna takĹĽe róĹĽne wyroby z dziczyzny. I co ciekawe, handel wyrobami pochodzÄ…cymi z danego gospodarstwa – jeĹ›li ich ilość nie przekracza 5 ton rocznie - nie jest w Austrii opodatkowany.

Polska

Polska naleĹĽy do najwiÄ™kszych w Europie producentów ryb sĹ‚odkowodnych. Rocznie na nasze stoĹ‚y trafia okoĹ‚o 20 tysiÄ™cy ton karpia. ChÄ™tnie zajadamy siÄ™ takĹĽe pstrÄ…giem, sandaczem czy linem. Ale gĹ‚ównie przy okazji Ĺ›wiÄ…t.

Niestety spoĹĽycie ryb w Polsce jest maĹ‚e. Zjadamy ich Ĺ›rednio niecaĹ‚e 7 kilogramów rocznie na osobÄ™. Czyli trzy krotnie mniej niĹĽ mieszkaniec Europy zachodniej.

Polska produkuje tyle karpia, ile caĹ‚a dawna piÄ™tnastka – ok. 20-tu tys. ton. Z kolei w produkcji pstrÄ…ga zajmujemy 6 miejsce. W sumie rocznie produkujemy ok. 90 tysiÄ™cy ton ryb sĹ‚odkowodnych. Z tego mniej wiÄ™cej 40 tys. pochodzi z poĹ‚owów wÄ™dkarskich, które sÄ… u nas bardzo popularne.

ZresztÄ… mamy doskonaĹ‚e warunki do rozwoju rybactwa Ĺ›ródlÄ…dowego. W Polsce funkcjonuje kilkanaĹ›cie tysiÄ™cy gospodarstw rybackich. Ich dziaĹ‚alność regulujÄ… przepisy ustawy o rybactwie Ĺ›ródlÄ…dowym, prawo wodne, przepisy ustawy o ochronie przyrody i weterynaryjne.

Wszystkie one dostosowane sÄ… do wymogów unijnych. WĹ‚aĹ›ciciele gospodarstw rybackich pĹ‚acÄ… podatek rolny od powierzchni obiektu stawowego, czyli Ĺ‚Ä…cznie z groblami i terenami przylegĹ‚ymi. Niestety naszÄ… sĹ‚abÄ… stronÄ… jest przetwórstwo. MoglibyĹ›my znacznie wiÄ™cej ryb eksportować, ale konsument, np. zachodnio-europejski nie jest przyzwyczajony do kupowania ĹĽywych ryb. Powinny nam w tym pomóc unijne fundusze, zresztÄ… nie tylko w tym, takĹĽe w dostosowaniu gospodarstw, tak by mogĹ‚y one konkurować z gospodarstwami rybackimi z krajów zachodnio-europejskich.

Przy ubieganiu siÄ™ o unijnÄ… pomoc obowiÄ…zuje zasada wspóĹ‚finansowania, podobnie jak przy innych programach pomocowych. PieniÄ…dze te mogÄ… być przeznaczone na inwestycje w hodowlÄ™ ryb w stawach, budowÄ™ lub modernizacjÄ™ obiektów, zakup Ĺ›rodków transportu, przetwórstwo, na ochronÄ™ zasobów wodnych, organizacjÄ™ rynku, czyli funkcjonowanie grup producentów i na promocjÄ™.

Karp świętokrzyski

W Polsce znany jest od 800 lat, w Ĺ›wiÄ™tokrzyskich stawach hodowany od 80–ciu, a od 5-ciu promowany w powiecie koneckim.

Karp, bo o nim mowa co roku przyciÄ…ga do MaleĹ„ca w woj. Ĺ›wiÄ™tokrzyskim hodowców, miĹ‚oĹ›ników wÄ™dkarstwa i smakoszy smaĹĽonej ryby. Na ubiegĹ‚orocznym ĹšwiÄ™cie Hodowców Ryb i WÄ™dkarzy „Konecka Ryba” goĹ›ciĹ‚o ich kilkanaĹ›cie tysiÄ™cy.

Promowano ryby sĹ‚odkowodne z karpiem królewskim na czele. Bowiem wĹ‚aĹ›nie na ziemi koneckiej na poczÄ…tku lat dwudziestych za sprawÄ… Franciszka Staffa - brata Leopolda - wyhodowano karpia, którego po latach nazwano królewskim.

I króluje on co roku na wigilijnych stoĹ‚ach. KaĹĽdy zna ten niepowtarzalny smak. Nie kaĹĽdy natomiast wie, ĹĽe karp to samo zdrowie.

Pan Krzysztof Jerczyński jest największym hodowcą ryb słodkowodnych w powiecie koneckim. Od wielu lat prowadzi duże gospodarstwo rybackie. Poza chowem karpia, pstrąga, sandacza i lina, pan Krzysztof zajmuje się także hodowlą narybku.

WstÄ…pienie Polski do Unii umoĹĽliwiĹ‚o takĹĽe skorzystanie z pomocy na dofinansowanie promocji. Dlatego dziaĹ‚ajÄ…ce od roku Towarzystwo Promocji Rybactwa prowadzi kampaniÄ™ reklamowÄ… zachÄ™cajÄ…cÄ… do spoĹĽywania ryb z naszych stawów, rzek i jezior.

Takie imprezy, jak ta w MaleĹ„cu - gdzie polskie ryby serwowano na wiele sposobów - prosto z patelni, smaĹĽonÄ… na gĹ‚Ä™bokim tĹ‚uszczu, a takĹĽe z grillowego rusztu, majÄ… na celu zmienić nieco nasze nawyki i spowodować, by np. karp królewski goĹ›ciĹ‚ nie tylko na wigilijnym stole.

Zasoby ryb morskich sÄ… coraz mniejsze i coraz mniejsze sÄ… limity poĹ‚owowe, tym wiÄ™kszÄ… szansÄ™ ma rybactwo Ĺ›ródlÄ…dowe. Niestety wykorzystanie Ĺ›rodków unijnych z Sektorowego Programu Operacyjnego na rozwój rybactwa i przetwórstwa nie wzbudza zachwytu. WykorzystaliĹ›my bowiem zaledwie 40% przyznanych nam Ĺ›rodków.

Na szczęście przedłużono możliwość ubiegania się o dofinansowania i wnioski można składać aż do 15 maja 2008 roku.

Danuta Walendzik, Joanna Warecha/ TV Inormacje Rolnicze