Dyrektywa 91/676/EWG w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego (Dz.U. WE L 375, z 31.12.1991, str. 1) artyku? 4 i 5

Art. 4

1. Pa?stwa Cz?onkowskie, w celu zapewnienia dla wszystkich wód ogólnego poziomu ochrony przed zanieczyszczeniem, w ci?gu dwuletniego okresu od notyfikacji niniejszej dyrektywy:

a) ustanawiaj? zbiór lub zbiory zasad dobrej praktyki rolniczej, które maj? zosta? dobrowolniewprowadzane w ?ycie przez rolników, które powinny zawiera? postanowienia obejmuj?ce conajmniej pozycje okre?lone w za??czniku II A;

b) ustanawiaj? w miar? potrzeby program, obejmuj?cy zapewnienie szkolenia i dostarczanie informacje dla rolników, wspieraj?cy stosowanie zbioru(zbiorów) zasad dobrej praktyki rolniczej.

Za??cznik IIA Zbiór (zbiory) zasad dobrej praktyki rolniczej

Zbiór lub zbiory zasad dobrej praktyki rolniczej, maj?ce na celu zmniejszenie zanieczyszczenia azotanami i uwzgl?dniaj?ce warunki w ró?nych regionach Wspólnoty, powinny zawiera? niektóre przepisy obejmuj?ce nast?puj?ce pozycje, w zakresie w jakim s? one istotne:

1. okresy, kiedy rolnicze wykorzystanie nawozu jest niew?a?ciwe;

2. rolnicze wykorzystanie nawozu w terenie o du?ym nachyleniu;

3. rolnicze wykorzystanie nawozu na gruntach nasyconych wod?, zatopionych, przemarzni?tych lub pokrytych ?niegiem;

4. warunki rolniczego wykorzystania nawozu w pobli?u cieków wodnych;

5. pojemno?? i konstrukcja pojemników do sk?adowania odchodów zwierz?cych, w tym ?rodki maj?ce na celu zapobieganie zanieczyszczeniu wody przez sp?yw i przesi?kanie do wód podziemnych i powierzchniowych p?ynów zawieraj?cych odchody zwierz?ce i ?cieki z przechowywanych materia?ów ro?linnych, takich jak kiszonka;

6. procedura rolniczego wykorzystania, w tym dawki i równomierno?? rozprowadzania, zarówno nawozu chemicznego jak i odchodów zwierz?cych, które zapewniaj? utrzymanie strat substancji od?ywczych do wody na dopuszczalnym poziomie.

2. Pa?stwa Cz?onkowskie przedk?adaj? Komisji szczegó?owe informacje o ich zbiorach zasad dobrej praktyki rolniczej, a Komisja w??cza informacje w sprawie tych kodeksów do sprawozdania okre?lonego w art. 11. W ?wietle otrzymanych informacji Komisja mo?e, je?li uznaje to za niezb?dne, przedstawi? Radzie w?a?ciwe propozycje.

Art. 5

1. W ci?gu dwuletniego okresu, po wst?pnym wyznaczeniu okre?lonym w art. 3 ust. 2, lub te? wci?gu jednego roku od ka?dego dodatkowego wyznaczenia okre?lonego w art. 3 ust. 4, Pa?stwa Cz?onkowskie do celów realizacji celów okre?lonych w art. 1 ustanawiaj? programy dzia?ania w odniesieniu do wyznaczonych stref zagro?enia.

2. Program dzia?ania mo?e odnosi? si? do wszystkich stref zagro?enia na terytorium danego Pa?stwa Cz?onkowskiego lub, w przypadku gdy Pa?stwo Cz?onkowskie uznaje to za w?a?ciwe, mog? zosta? ustanowione ró?ne programy dla ró?nych stref zagro?enia lub ich cz??ci.

3. Programy dzia?a? uwzgl?dniaj?:

a) dost?pne dane naukowo - techniczne, g?ównie w odniesieniu do odpowiednich udzia?ów azotu pochodz?ce ze ?róde? rolniczych oraz pochodz?cego z innych ?róde?;

b) warunki ?rodowiska w odpowiednich regionach zainteresowanych Pa?stw Cz?onkowskich.

4. Programy dzia?ania s? wprowadzane w ?ycie w ci?gu czterech lat od ich ustanowienia i sk?adaj? si? z nast?puj?cych obowi?zkowych ?rodków:

a) ?rodków okre?lonych w za??czniku III;

b) tych ?rodków, które Pa?stwo Cz?onkowskie okre?li?o w zbiorze(-ach) zasad dobrej praktyki rolniczej ustalonym zgodnie z art. 4, z wyj?tkiem tych, które zosta?y zast?pione ?rodkami okre?lonymi w za??czniku III.

5. Ponadto, Pa?stwa Cz?onkowskie podejmuj? w ramach programów dzia?ania takie dodatkowe ?rodki lub wzmo?one dzia?ania, jakie uznaj? za niezb?dne, je?li na wst?pie lub w ?wietle do?wiadczenia uzyskanego podczas wykonywania programów dzia?ania staje si? widoczne, ?e ?rodki okre?lone w ust. 4 nie b?d? wystarczaj?ce do osi?gni?cia celów okre?lonych w art. 1. Wybieraj?c ?rodki lub dzia?ania, Pa?stwa Cz?onkowskie uwzgl?dniaj? ich skuteczno?? i koszt w stosunku do innych mo?liwych ?rodków zapobiegawczych.

6. Pa?stwa Cz?onkowskie sporz?dzaj? i wprowadzaj? w ?ycie odpowiednie programy monitorowania, w celu dokonania oceny skuteczno?ci programów dzia?ania ustanowionych na mocy niniejszego artyku?u.

Pa?stwa Cz?onkowskie, które stosuj? art. 5 na ca?ym terytorium kraju, monitoruj? zawarto?? azotanów w wodach (wodach powierzchniowych i gruntowych) w wybranych stacjach pomiarowych, co umo?liwia ustalenie stopnia zanieczyszczenia tych wód azotanami pochodz?ce ze ?róde? rolniczych.

7.Pa?stwa Cz?onkowskie co najmniej co cztery lata dokonuj? przegl?du i, w miar? potrzeby, zmieniaj? swoje programy dzia?ania, w tym tak?e wszystkie ?rodki dodatkowe podejmowane zgodnie zust. 5. Powiadamiaj? one Komisj? o wszelkich zmianach tych programów dzia?ania.

Za??cznik III

?rodki, które nale?y w??czy? do programów dzia?ania jak okre?lono w art. 5 ust. 4 lit. a) 1. ?rodki powinny obejmowa? zasady odnosz?ce si? do:

1) okresów, kiedy rolnicze wykorzystanie niektórych rodzajów nawozu jest zakazane;

2) pojemno?ci zbiorników do przechowywania odchodów zwierz?cych; pojemno?? ta musi przekracza? pojemno?? wymagan? do przechowywania w najd?u?szym okresie, podczas którego rolnicze wykorzystanie w strefie zagro?enia jest zabronione, z wyj?tkiem przypadków, gdy mo?e zosta? dowiedzione w?a?ciwym w?adzom, i? wszelkie ilo?ci odchodów zwierz?cych nadmierne w stosunku do rzeczywistej pojemno?ci przechowywania, zostan? usuni?te w sposób, który nie b?dzie szkodliwy dla ?rodowiska;

3) ograniczenie rolniczego wykorzystania nawozów, zgodne z dobr? praktyk? rolnicz? i uwzgl?dniaj?ce cechy danej strefy zagro?enia, w szczególno?ci;

a) warunki glebowe, rodzaj gleby i nachylenie terenu;

b) warunki klimatyczne, opady i nawadnianie;

c) zagospodarowanie gruntów oraz praktyki rolnicze, w tym system p?odozmianu; które maj? by? oparte na równowadze mi?dzy:

(i) mo?liwym do przewidzenia zapotrzebowaniem upraw na azot;

(ii) zasilaniem upraw azotem z gleby oraz z nawo?enia, z uwzgl?dnieniem:

- ilo?ci azotu obecnego w glebie w czasie, kiedy uprawa zaczyna wykorzystywa? go w znacz?cym stopniu (ilo?ci pozostaj?ce w ko?cu zimy),

- dop?ywu azotem przez mineralizacj? netto rezerw azotu organicznego w glebie,

- uzupe?niania zwi?zków azotu z odchodów zwierz?cych,

- uzupe?niania zwi?zków azotu pochodz?cego z chemicznych nawozów i innych.

2. ?rodki te zapewniaj?, ?e dla ka?dego gospodarstwa rolnego lub hodowlanego ilo?? odchodów zwierz?cych, wykorzystywanych rolniczo ka?dego roku, w tym wprost od zwierz?t, nie przekroczy okre?lonej ilo?ci na hektar. Ilo?? ta to ilo?? odchodów zwierz?cych zawieraj?ca do 170 kg N. Jednak?e:

a) dla pierwszego czteroletniego programu dzia?ania Pa?stwa Cz?onkowskie mog? zezwoli? na ilo?? odchodów zawieraj?c? do 210 kg N;

b) w trakcie i po pierwszym czteroletnim programie dzia?ania Pa?stwa Cz?onkowskie mog? ustali? ilo?ci ró?ne od ilo?ci okre?lonych powy?ej. Ilo?ci te musz? by? ustalone tak, by nie stanowi?y przeszkody w realizacji celów okre?lonych w art. 1 i musz? by? uzasadnione na podstawie obiektywnych kryteriów, na przyk?ad:

- d?ugich okresów wegetacji,

- upraw o wysokim poborze azotu,

- wysokim opadzie netto w strefie zagro?enia,

- gleb o wyj?tkowo wysokiej zdolno?ci denitryfikacji.

Je?li Pa?stwo Cz?onkowskie zezwala na podstawie lit. b) na inn? ilo??, powiadamia Komisj?, która zbada uzasadnienie zgodnie z procedur? ustanowion? w art. 9.

3. Pa?stwa Cz?onkowskie mog? obliczy? ilo?ci okre?lone w ust. 2 na podstawie liczby zwierz?t.

4. Pa?stwa Cz?onkowskie powiadamiaj? Komisj? o sposobie, w jaki stosuj? przepisy ust. 2. Na podstawie otrzymanych informacji Komisja mo?e, je?li uzna to za konieczne, przedstawi? Radzie w?a?ciwe propozycje zgodnie z art. 11.

Za??cznik III dyrektywy wymienia ?rodki, jakie obowi?zkowo nale?y w??czy? do programów dzia?a?.

Przepisy niniejszej dyrektywy wdro?ono w Polsce Ustaw? Prawo wodne i Ustaw? o nawozach i nawo?eniu oraz rozporz?dzeniami:

4.1. Rozporz?dzenie Ministra ?rodowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie kryteriów wyznaczania wód wra?liwych na zanieczyszczenie zwi?zkami azotu ze ?róde? rolniczych (Dz.U. z 2002r Nr2 14, poz.2093).

§ 1. Za wody wra?liwe na zanieczyszczenie zwi?zkami azotu ze ?róde? rolniczych uznaje si? wody zanieczyszczone oraz wody zagro?one zanieczyszczeniem, je?eli nie zostan? podj?te dzia?ania ograniczaj?ce bezpo?redni lub po?redni zrzut do tych wód azotanów i innych zwi?zków azotowych mog?cych przekszta?ci? si? w azotany, pochodz?cych z dzia?alno?ci rolniczej.

§ 2.

1. Za wody zanieczyszczone uznaje si?:

1) ?ródl?dowe wody powierzchniowe, a w szczególno?ci wody, które pobiera si? lub zamierza si? pobiera? na potrzeby zaopatrzenia ludno?ci w wod? przeznaczon? do spo?ycia i wody podziemne, w których zawarto?? azotanów wynosi powy?ej 50 mg NO3/dm ;

2. Za wody zagro?one zanieczyszczeniem uznaje si?:

1) ?ródl?dowe wody powierzchniowe, a w szczególno?ci wody, które pobiera si? lub zamierza si? pobiera? na potrzeby zaopatrzenia ludno?ci w wod? przeznaczon? do spo?ycia i wody podziemne, w których zawarto?? azotanów wynosi od 40 do 50 mg NO3/dm3 i wykazuje tendencj? wzrostow?;

Wymogi w zakresie sk?adowania nawozów i kiszonek

4.2. Rozporz?dzenie M? z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie szczegó?owych wymaga?, jakim powinny odpowiada? programy dzia?a? maj?cych na celu ograniczenie odp?ywu azotu ze ?róde? rolniczych (Dz. U. Nr 4, poz. 44 z 2003r.)

§1.1 Dla obszarów szczególnie nara?onych, z których odp?yw azotu ze ?róde? rolniczych nale?y ograniczy?, zwanych dalej "obszarami szczególnie nara?onymi", opracowywane s? programy dzia?a? obejmuj?ce ?rodki zaradcze do obowi?zkowego stosowania, okre?lone w za??czniku nr 1 do rozporz?dzenia.

§2 Programy dzia?a? na obszarach szczególnie nara?onych s? sporz?dzane na okres czterech lat.

Rozdzia? 5

3) Pojemno?? p?yty gnojowej powinna zapewnia? mo?liwo?? gromadzenia i przechowywania obornika przez okres co najmniej 6 miesi?cy. Pojemno?? p?yty zale?y od wysoko?ci pryzmy obornika. W praktyce powierzchnia p?yty gnojowej, przy wysoko?ci pryzmy obornika 2 m i wy??cznie alkierzowym systemie utrzymywania zwierz?t, powinna wynosi? oko?o 3,5 m na 1 sztuk? du??. Powierzchni? t? zmniejsza si? proporcjonalnie do czasu przebywania zwierz?t na pastwisku.

5) Pojemno?? zbiorników na gnojowic? i na gnojówk? musi wystarcza? na przechowywanie tych nawozów naturalnych przez okres co najmniej 6 miesi?cy. W praktyce, na 1 du?? jednostk? przeliczeniow? zwierz?t w oborze rusztowej nale?y przewidzie? pojemno?? zbiornika na gnojowic? oko?o 10 m3, a na 1 du?? jednostk? przeliczeniow? w oborze p?ytkiej pojemno?? zbiornika na gnojówk? przynajmniej 2,5 m3.

8) Wszystkie produkowane w gospodarstwie pasze soczyste powinny by? przechowywane w specjalnych zbiornikach [silosach] lub na p?ytach usytuowanych w odpowiedniej odleg?o?ci od zabudowa? i granic zagrody wiejskiej.

9) Przy kiszeniu ?wie?ej masy ro?linnej wycieka przeci?tnie oko?o 0,2 m3 soku z 1 tony zakiszanej zielonej masy. Soki kiszonkowe powinny by? odprowadzane do studzienek zbiorczych, stanowi?cych integraln? cz??? sk?adow? silosów p?askich lub wie?owych. Niezale?nie od studzienek zaleca si? stosowanie na dno silosu p?askiego warstwy poci?tej s?omy, zatrzymuj?cej soki kiszonkowe. Jedna tona poci?tej s?omy mo?e wch?on?? do 2,5 m3 soku.

11) Nie zaleca si? sporz?dzania pryzm kiszonkowych bezpo?rednio na gruncie, gdy? soki kiszonkowe przenikaj? wtedy do wód gruntowych, a ponadto nast?puje zanieczyszczenie gleby pod pryzm?. Zalecanym sposobem konserwacji pasz jest sporz?dzanie sianokiszonek, z których nie ma praktycznie wycieków soków. Bele sianokiszonki mog? by? przechowywane w dowolnym miejscu, nawet na otwartej przestrzeni.

Wymogi w zakresie prowadzenia dokumentacji

§5.1. Na potrzeby kontroli i monitorowania oraz dokumentowania stosowania ?rodków zaradczych, okre?lonych w programach dzia?a?, sporz?dza si? nast?puj?ce dokumenty:

1) bilans azotu w gospodarstwie wykonany metod? "na powierzchni pola";

2) plan nawo?enia w gospodarstwie.

§5.2. Bilans azotu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, sporz?dzaj? odpowiednie s?u?by kontrolne lub monitoruj?ce.

§5.3. Obliczenie bilansu azotu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, wykonuje si?, stosuj?c wska?niki i program komputerowy opracowane przez Instytutu Uprawy, Nawo?enia i Gleboznawstwa z siedzib? w Pu?awach.

§5.4. Wzory dokumentów, o których mowa w ust. 1, okre?la za??cznik nr 2 do rozporz?dzenia.

Wymogi w zakresie stosowania nawozów

4.3.Ustawa z dnia 26 lipca 2000r. o nawozach i nawo?enia (Dz. Nr 89, poz. 991z pó?n. zm.Dz. U. Nr 91. poz. 876 z 2004 r. Dz. U. Nr 249. poz. 2103 z 2005 r). o zmianie ustawy o nawozach i nawo?eniu:

Art. 13.1. Zabrania si? stosowania nawozów:

1) na glebach zalanych wod? oraz przykrytych ?niegiem lub zamarzni?tych do g??boko?ci 30 cm(nie dotyczy stosowania nawozów w stawach, wykorzystywanych do chowu lub hodowli ryb),

2) naturalnych w postaci p?ynnej oraz azotowych na glebach bez okrywy ro?linnej, po?o?onych na stokach o nachyleniu wi?kszym ni? 10%,

3) naturalnych w postaci p?ynnej podczas wegetacji ro?lin przeznaczonych do bezpo?redniego spo?ycia przez ludzi,

4) organicznych i organiczno-mineralnych otrzymanych z ubocznych produktów zwierz?cych lub zawieraj?cych takie produkty - na pastwiskach.

4.4.Rozporz?dzenie MR i RW z dnia 1 czerwca 2001 r. w sprawie szczegó?owego sposobu stosowania nawozów oraz prowadzenia szkole? z zakresu ich stosowania (Dz.U. Nr 60, poz. 616 z2001r).:

§2.4. Nawozy naturalne oraz organiczne w postaci sta?ej oraz p?ynnej mog? by? stosowane tylko w okresie od dnia 1 marca do dnia 30 listopada, z wyj?tkiem nawozów stosowanych na uprawy pod os?onami (szklarnie, inspekty, namioty foliowe).

§3.3. Stosowanie nawozów naturalnych oraz organicznych w postaci sta?ej podczas wegetacji ro?lin (pog?ównie) dopuszczalne jest tylko na u?ytkach zielonych i na wieloletnich uprawach polowych.

§3.5. Nawozy naturalne oraz organiczne stosowane na gruntach ornych powinny by? przykryte lub wymieszane z gleb? nie pó?niej ni? nast?pnego dnia po ich zastosowaniu, z wyj?tkiem nawozów stosowanych w lasach oraz na u?ytkach zielonych.

§3.6. Nawozy naturalne mog? by? stosowane w odleg?o?ci co najmniej 20 m od strefy ochronnej ?róde?, uj?? wody, brzegu zbiorników oraz cieków wodnych, k?pielisk zlokalizowanych na wodach powierzchniowych oraz obszarów morskiego pasa nadbrze?nego.

Art. 17.4. Nawozy mineralne, organiczne i organiczno-mineralne w postaci p?ynnej nale?y przechowywa? w zamkni?tych opakowaniach lub w szczelnych, przystosowanych do tego celu zbiornikach.